Тәуелсіздік тұғыры - мемлекеттік тіл

Өз тілін өзі білмеген ел – ел болмайды

Халел Досмұхамедұлы

Сөзі жоғалған ұлттың өзі де жоғалады

Ахмет Байтұрсынұлы

Тіл – адам жанының тілмашы

Мағжан Жұмабаев

Тіл тазалығы үшін күрес - ешқашан толастамайтын мәңгілік күрес

Бауыржан Момышұлы

Ана тілін жақсы меңгере алмай тұрып, өзге пәндерді түсіну мүмкін емес

Жүсіпбек Аймауытұлы

ТЕГІҢІЗ ТУРАЛЫ НЕ БІЛЕСІЗ?

27.4.2021 673
Фамилия жасайтын ⠀ -ев (-ева), -ов (-ова), -ин (-ина) ⠀ қосымшалары буын үндестігіне бағынбайды: ⠀ -ев (-ева) қосымшасы сөздің соңғы буынының жуан-жіңішкелігіне қарамастан й және ш дыбысына аяқталған жалқы есімдерге жалғанады. ⠀ Бұл қосымша жалғанғанда, түбірдегі й әрпі түсіріліп жазылады: ⠀ ✅Тәжібай+ев – Тәжібаев, Жабай+ев – Жабаев, Имашев, Рашев, Мұқашев, Мұқашева, Жақашева. ⠀

Дауысты дыбыстарға аяқталған кісі аттарына да -ев (-ева) қосымшасы жалғануы мүмкін.

Мұса+ев – Мұсаев,

Абдолла + ев,

Бөке + ев – Бөкеев.

Түбір сөздің соңғы дыбысы ы, і болса, -ев (- ева) қосымшасы жалғанғанда, ол дыбыстардың орнына и әрпі жазылады:

✅Сары+ев – Сариев,

Жұмалі+ев – Жұмалиев, Аққозы+ев – Аққозиев.

Й мен ш дыбыстарынан басқа барлық дауыссыздардан кейін -ов (-ова) қосымшасы жалғанады, мұнда да сөздің соңғы буынының жуан-жіңішкелігі есепке алынбайды:

Мұ-рат+ов, Ме-дет+ов, Сұл-тан+ов, Жү-ніс+ов, Сейіт+ов.

Дауысты дыбысқа аяқталған кісі аттарынан, әдетте фамилия

-ин (-ина) қосымшасы арқылы жасалады, мұндайда соңғы дауыстылар түсіріліп, түбірге -ин (-ина) қосымшасы тікелей жалғанады және сөздің соңғы буынының жуан-жіңішкелігі есепке алынбайды:

Нұралы+ин – Нұралин, Алтынсары+ин – Алтынсарин, Дербісалы+ин – Дербісалин, Ғайса+ин – Ғайсин.

-ин (-ина) жұрнақтары жалғанғанда, кейде түбірдегі

ұ, ү, о, о дыбыстары у болып өзгеріп айтылуы және солай жазылуы мүмкін (ал -ов, -ова жұрнақтарымен жасалғандарында түбір өзгермейді).

Мысалы: Мұса+ин – Мусин

(ал Мұса+ев – Мұсаев),

Жұма+ин – Жумин

(ал Жұма+ев – Жұмаев), (Абдолла+ин – Абдуллин)

(ал Абдолла+ев),

Бөке+ин – Бөкин

(ал Бөке+ев – Бөкеев).

Сонымен қатар Абдоллин деп түбірін сақтап жазу да орын ала алады.

-ов, -ев жұрнақтары арқылы жасалған фамилияларға қосымша бастапқы түбірдің соңғы буынының жуан-жіңішкелігіне қарай жалғанады:

☑️Аймановқа, Тәжібаевқа дегенде Ай-ман, Тәжі-бай түбірлерінің соңғы буындары жуан болғандықтан, қосымша да жуан жалғанып тұр.

Ал Жүнісовке, Әйтиевке дегендерде түбірдің соңғы буындарында жіңішке дауысты дыбыс болғандықтан (Жү-ніс, Әй-ти), қосымшаның да жіңішке варианты жалғанып тұр.

️Сыздықова Рәбиға. Қазақ тілінің анықтағышы.

Тегтер: тегіңіз туралы не білесіз?
Авторы: Тіл Қазына

Сондай-ақ, оқи отырыңыз

151

ақпарат

Қазақ тілі және қазақ әдебиеті пәндерінің оқу бағдарламаларына өзгерістер енгізіледі

77

ақпарат

Мемлекеттік тілге қоғамның сұранысы артып келеді

74

ақпарат

Tiji және Nickelodeon мультфильмдері қазақ тіліне аударылады