Қазقاز        
Кіру
Кіру тіркелу
Тәуелсіздік тұғыры - мемлекеттік тіл

Өз тілін өзі білмеген ел – ел болмайды

Халел Досмұхамедұлы

Сөзі жоғалған ұлттың өзі де жоғалады

Ахмет Байтұрсынұлы

Тіл – адам жанының тілмашы

Мағжан Жұмабаев

Тіл тазалығы үшін күрес - ешқашан толастамайтын мәңгілік күрес

Бауыржан Момышұлы

Ана тілін жақсы меңгере алмай тұрып, өзге пәндерді түсіну мүмкін емес

Жүсіпбек Аймауытұлы

Алашқа хат

21.12.2017 516
Халқымның ардақтылары һәм ақиықтары! Хатымның аңдатуы ретінде, Ахмет Байтұрсынұлы жазғандай «шығарманың мазмұны төрт түрде айтылады: 1. Жай сөйлеу түрде. 2. Сөйлестірген түрде. 3. Хат түрінде. 4. Аралас түрде» , мен,ой-тиегімді ағытқан, айтайын деген пікірімді хат арқылы баяндағым келеді. Бұл өмірден озған адамдармен хат жазысу Абайдың : «Өлсе өлер табиғат, адам емес...» деген сөзін еске түсіреді. Шамалы болса да, алдымен «Алаш деген не?», «Алаш Орданың қайраткерлері кім?» және «Алаш қозғалысының идеялары неге бағытталған?» деген сұрақтарға жауап берейін.

Алаш барша қазақ жұртының жүрегін тебіренткен ұраны, шыққан тегі. «Алаш» «қазақ» сөзімен теңбе-тең болып қолданылады. Сондықтан болар, Алаш қозғалысы (1905 жылдан бастау алады) жиырмасыншы ғасыр адамдардың да, келешек ұрпақтың да маңызды бөлігіне айналып үлгірген. Қозғалыстың басты құрамы, саны сегіз жүзге жуық, ұлт зиялылары. Мысалы: атақты Бекпембет бидің ұрпағы, заңгер Уәлитхан Танашев; дәрігер, ұстаз, ғалым Халел Досмұхамедов; Ахмет Бірімжанов; Садық Аюкеұлы Аманжолов; Мұстафа Шоқай және тағы басқалары. Дегенмен, бүкіл қазақ даласын қамтыған қозғалысты қалыптастырған ірі қайраткерлер тобы болғанымен, оның өрістеуіне, бүкіл елді қамтуына жүздеген, тіпті, мыңдаған адамдар үлес қосқаны белгілі. Алаш қайраткерлерінің түп қазық идеясы – қазақ мемлекеті болды. Баршаға аян, халқымыз үшін XX ғасырда ең маңызды мәселе – ұлттық тәуелсіздігімізді қайта қалпына келтіру болды. Екінші мәселе – қазақ қоғамын өркениетті әлемдік қауымдастықтың қатарына енгізу еді. Ол үшін ата-бабамыз білектің күшімен, найзаның ұшымен қорғаған, сақтап қалған туған жерден ешқайда көшпей, тұрақты мекен еткен жерді бөлшектемей, жат жұртқа таптатпау, сатпау, жерден айрылғаның барлық байлықтан, дәулетіңнен, құт-берекеңнен айрылу, өшуі деген сөз екенін түсіне білген. Алаш рухы қазіргі ұрпақты елдікке, ауызбірлікке, елге адал қызмет жасай білуге үндейді. Тәуелсіз Қазақстанды нығайта түсуге шақырады. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұрын тыйым салынған – Алаш қозғалысы тақырыбы қазіргі таңда отандық тарихымыздың маңызды құрамдас бөлігі ретінде қайта зерттелуде.

Алаштану зерттеу бағыты алаштықтардың көзі тірісінде басталғанымен әрі қарай жалғасын табуда. Ес жиып,етек жапқан бүгінгі күндеріміз үшін ризамын.Әлихан Бөкейханов болжаған «өз тізгіні өзінде бөлек мемлекет» қанатын қақ жаюда. Әлемге беделі танылған Қазақстанның құрылуы сіздің және ұлт қайраткерлерінің арқасы.

XX ғ. 20ж.ж. Алаш қозғалысына байланысты Қ.Кемеңгерұлы, С.Садуақасұлы,Т.Шонанұлы, Ж.Аймауытұлы, С.Сейфоллаұлы, Ғ.Тоғжанұлы, 30-жылдар аралығында М.Шоқай мен С.Брайнин, Ш.Шафиро, Е.Бекенұлы, Ғ.Мүсірепұлы сынды авторлардың түрлі мақалалары жарияланса, 50-80 ж.ж. Алаш тұлғаларын қаралаған еңбектер, қаншама зерттеулер шықты.Соған қарамастан кемеңгер профессор Б.Кенжебаевтың «Өтелген парыз сынды санаға қозғау салған мақаласы», Түркияда 1973 жылы басылған Хасан Оралтайдың «Алаш»-Түркістан түріктерінің ұлттық ұраны» атты кітабы, Оксфорттың Орталық Азияны зерттеу қоғамы Кеңесте оқуға тыйым салынған 1920-1930 ж.ж. Алашқа қатысты зерттеулерді қайта басты. Бұл жазбалар, «жақсының аты өлмейді» дейтұғын, елі үшін жанын қиюға дайын ерлердің еңбегі есімдерін ақтайтының аңғартуда.

Алашорданың көзқарастары Еуразия халықтарына да әсер етті. Мысалы:қырғыз ұлты елшілдік қозғалысының көшбасшысы - Қ.Тыныстанов, «Алашқа» атты өлеңінде тарихтың тағылымды кезеңі мен ауыр шағын салыстыра еске алып, елді серпілуге шақырғаны; Алаш әскерін дайындауда орыс офицерлерінің рөлі айрықша болса, қырғыз жеріндегі ұлт азаттық қозғалысын қолдаған әрекеттерден айырқалпақты бауырларымыздың қозғалыста белсенділік танытқаны, сол тұста қазақ, татар, башқұрт, қырғыз, әзірбайжан т.б. ұлттардан шыққан елшіл қайраткерлердің ортақ мүдде тұрғысынан серіктесіп, өзара байланыста болулары, ұлт тәуелсіздігі мәселесі төңірегінде ұйымдасулары соған дәлел.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Нұрпейіс К. «Алаш һәм Алашорда». Алматы: Ататек, 1995.

2. «Алаш қозғалысы». Анықтамалық. Құрастырған Е.Тілешов, Д.Қамзабекұлы, И.Нұрахмет. Алматы: Сардар, 2008.

3.Қамзабекұлы Д. «Алаштың рухани тұғыры:ғылыми зерттеу». Астана: Ел-шежіре, 2008.

4.«Бөкейхан Ә. Таңдамалы». 1-кітап / Бөкейхан Ә.- Алматы: Өлке, 2002.

5.Шаңбай Т.Қ. «Келешегі Алаш идеясы-бүгінгі тәуелсіз Қазақстан:республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары».2010.

6.Қойшыбаев Бейбіт Алаш жолы: рисәлә / Қойшыбаев Бейбіт.- Алматы: Дәстүр, 2015.

Тегтер: Алашорда, Алаш, хат, 100 жыл

Сондай-ақ, оқи отырыңыз