Қаз Latقاز        
Кіру
Кіру тіркелу
Тәуелсіздік тұғыры - мемлекеттік тіл

Өз тілін өзі білмеген ел – ел болмайды

Халел Досмұхамедұлы

Сөзі жоғалған ұлттың өзі де жоғалады

Ахмет Байтұрсынұлы

Тіл – адам жанының тілмашы

Мағжан Жұмабаев

Тіл тазалығы үшін күрес - ешқашан толастамайтын мәңгілік күрес

Бауыржан Момышұлы

Ана тілін жақсы меңгере алмай тұрып, өзге пәндерді түсіну мүмкін емес

Жүсіпбек Аймауытұлы

Қазақ тілін оқытуда қолданылатын инновациялық технологиялар

5.12.2017 846
Қазақ тілі – ұлттың қазынасы. Қазақ тілі – туған халқымыздың тарихы. Ертеңгі келешегімізге ұсынатын үкілі аманатымыз.

Қазақ тілін оқытатын ұстаз ұлттың ертеңіне жол көрсетіп, бағыт беріп қана қоймай, ұлттық таным мен қазақылықты сақтайтын ұрпақты тәрбиелейтінін үнемі жадында ұстайтыны сөзсіз. Қазақ тілі пәнінің оқу мазмұнын меңгертуде қолданылатын әдіс-тәсілдерді жан-жақты талдай отырып, тапсырмалар түрлері мен ерекшеліктерін анықтау - заманның талабы.

Оқу үдерісінде білім алушылардың білім, білік, дағды әрекеттерін, сондай-ақ, еліміздің ертеңі – жас ұрпаққа білім мен тәрбие беріп қана қоймай, олардың өзінің туған тарихы мен тілін құрмет ететін, атамекенін ардақтайтын, әдет-ғұрпын сүйетін азамат болып қалыптасуын мақсат ететін тапсырмалар қажет.

Білім алушы ең алдымен, мәдени кеңістікте өз орнын табуы тиіс. Бұл үшін білім беру үдерісінде қол жеткізетін нәтижелердің басымдылығына назар аударылып, тілдің теориясы мен тарихын әдістемелік негізге сабақтастырғанда ғана білім алушы пән мазмұнын жетік түсініп, тапсырмаларды орындауда жоғары нәтижеге қол жеткізе алады.

Білім алушының өз бетімен білімге ие болу барысында оның белсенді іс-әрекетін ұйымдастыру – оқу үдерісіне қойылатын негізгі талаптардың бірі. Берілген тапсырмалар барысында білім алушының өзіндік менін қалыптастыру, тұлғалық ерекшелігін шыңдау, шығармашылық-логикалық болмысын дамыта отырып жетілдіру мақсатында диалогтік, монологтік сипаттағы тапсырмалар ұйымдастырылуы керек.

Диалогтік және рефлексивті технологияларды қолдану білім алушылардың жоба және зерттеу жұмыстарын жүргізулері үшін қажет болса, оқу сабақтарының тақырыптық ерекшеліктеріне қарай және пән мұғалімінің біліктілігіне негізделген қазақ, орыс, ағылшын тілінде пәндерді кіріктіре отырып, тақырыпты түсіндіру жұмыстары мен тапсырмалары оқушылардың үш тілде сөйлеу нормаларын дұрыс қолдану құзіретін қалыптастыру міндетіне сай қарастырылады.

Қажетті ақпаратты іздеу, өңдеу, алу, құру және көрсету, ақпараттар және идеялармен алмасу үшін бірлесіп әрекет ету негізінде оқыту технологияларының топтық, жұптық тәсілдерін қолдану ұсынылады.

Қазақ тілінде мәтінмен жұмыс істеу барысында мазмұнымен танысып, оның мағынасы мен теориялық негізін меңгеру білім алушылардың тұлғалық қасиеттерінің дамуына жол ашады. Өмірлік дағдыларының шыңдалуына негіз болады.

Қазақ тілін оқытуда бүгінгі күні шығарма мазмұны мен идеясын бағамдай білуге басты басымдық берілді. Мәтінді, сөйлемді теориялық тұрғыдан талдай білуге жете көңіл бөліну тиіс және бұл бірізді, жалғаспалы тапсырмалар жиынтығын құраса, білім алушының грамматикалық сауаттылығы артып қана қоймай, қазақ тілі туралы ұғымдарын кеңейтіп, өз ойын көркем түрде еркін жеткізе алатын, өмірлік мәселелердің шешімін тез таба білетін тұлға ретінде қалыптаса алады.

Білім алушылар креативті ойлай отырып, өз ойларын жазбаша да еркін жеткізуге дағдылануы керек. Бұл үшін эссе, шығармашылық хат, өлең шығару, шығарма мазмұнын жалғастыру сияқты тапсырмалар олардың грамматикалық, стильдік нормаларды дұрыс сақтай отырып, поэзиялық шығармаларды проза тілімен немесе керісінше жазу барысында шығарма мазмұнын өз көзқарасында сараптай білуге, салыстыруға, бағалауға, өзіндік көзқарасына шығармадан дәлелдер мен ақпараттар келтіре алуына мүмкіндік береді.

«Қазақ тілін» оқып, меңгеру барысында оқушылар ұлттық құндылықты бағалайды. Қазақ тарихын, мәселелері мен ерекшеліктерін анықтап, түсінеді. Заманауи тұрғыда өзінің ой-өрісін дамытады және т.б. Бұл – «Қазақ тілін» оқу барысында білім алушыларда қалыптасатын дағдылар.

Оқу мазмұнына орай ақпараттық-коммуникативті қолдану, модульдік оқу технологиясы, деңгейлеп оқыту, СТО және интерактивті оқыту технологиялары жүргізілуі тиіс. Мысалы, оқылымға берілетін мәтін ерекшеліктеріне қарай көркем шығарманың мазмұны мен жанрлық ерекшеліктеріне сай «мнемоникалық тіректерді айқындау», «орамадағы әріп», «генеологиялық ағаш» сынды әдістер жүргізіледі.

Оқу мазмұны ерекшелігіне байланысты түсіну және жауап беру, анализ және интерпретация, бағалау және салыстырмалы анализ сынды бөлімдерді қамти отырып, дғдыларды қалыптастыратын бөлімшелерді де назардан тыс қалдырмауға тиіспіз. Көркем мәтінді түсініп оқып, мәтіннің көркемдік ерекшелігін білім алушының бойына сіңіруі және сол мәтін арқылы берілген өмірлік дағдыларды күнделікті тұрмыста қолдана алу, яғни өз ойын жеткізу кезінде көркем, нақтылы сөйлеу мен жазу кезінде де көркемсөз мағынасын дұрыс қолдана алуы қазақ тілін оқытуда басты назарда болуы тиіс.

«Қазақ тілін» оқытудағы тағы бір үлкен мақсат: білім алушының қазақтың көркемсөз өнерінің құдіретін бүкіл болмысымен ұғынып, әдебиет арқылы тарихты, мәдениетті, қазақ халқының философиясын, халқымыздың ұлттық салты мен дәстүрін, тұрмысы мен өнерін бағалай алатын тұлға болып қалыптасуын қамтамасыз ету.

Осы мақсаттардан қазақ тілін оқу әдістемесінің келесі міндеттері шығады:

* білім алушыға көркем мәтінді өз қалауымен әдебиеттің қажеттілігін түсіне отырып меңгерту;

* берілген көркем мәтіннің құрылымдық жүйесін жанрлық ерекшелігіне байланысты талдай отырып, басқа да көркем шығармаларды еркін талдау дағдысын қалыптастыру;

* белгілі тақырып туралы ауызша сөйлегенде оқыған көркем шығарма арқылы қалыптасқан ұғымдар мен түсініктерді, көркемсөздер мен халық даналығының тұрақты тіркестерін пайдалана алу қабілетін дамыту;

* білім алушыға көркем мәтінді оқып-үйрену дағдыларын қалыптастыру, көркем шығарманы қабылдауына бағытталған метатаным қабілетін дамыту мақсатындағы тапсырмаларды ұйымдастыру.

* тілдік нормаларды меңгеру, грамматикалық сауаттылықты арттыру т.б.

Оқытудың жаңа мазмұнын меңгерту қазақ тілін оқыту әдістемесінің тарихында жылдар бойы жинақталған әдіс-тәсілдермен қатар, жаңа инновациялық технологияларды пайдалануды көздейді. Атап айтсақ, жаңа мазмұнда оқытудың жеті модулінің жекелеген стратегиялары мен тәсілдерінің пайдаланылуы:

* Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер.

* Сыни тұрғыдан ойлауға оқыту.

* Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау.

* Оқытуда ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайда-лану.

* Талантты және дарынды балаларды оқыту.

* Оқушылардың жас ерекшелігіне байланысты оқыту және оқу.

* Оқытудағы басқару және көшбасшылық.

Сонымен қатар, әр оқулықтың өзіндік мазмұнын тереңінен ашатын хрестоматиясы, аудио, видео қосымшалары болуы тиіс.

Хрестоматия немесе қосымша мәтіндер жинағы- оқулықта көрсетілген көркем шығармалардың толық-тырылған, көлемді нұсқасы.

Оқулық мазмұнын жете меңгеру үшін анализ және интерпретация бөлімшесіне сәйкес, оқулықтағы кейбір тапсырмалар мазмұны хрестоматияда немесе қосымша мәтіндер жинағында беріледі. Бұл білім алушылардың өзін-өзі дамыта ізденуіне бағыт береді.

Оқулықтың аудиотаспасы болуы шарт. Оқулықтың аудиотаспасы - білім алушылардың мәтінді, дұрыс интонациямен оқуына, сөздердің жазылуы мен айтылуы арасындағы айырмашылықтарды анықтауына арналады. Білім алушылардың есту және есте сақтау қабілеттерін дамыту, естігенін қорыта білу, логикалық пайымын бағалау мақсатында аудиода берілген тапсырмалар олардың тілдік-грамматикалық білімдерін пысықтауға, тақырып бойынша өткен ұғымдарды үздіксіз меңгеруіне және тәжірибеде өзі де тауып, қолдана алатындай құзіретін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

А.Қ. Жүндібаева, философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессор,

Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті Қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі

Тегтер: қазақ тілі, мемлекеттік тіл, инновациялық технология, оқу
Авторы:

Сондай-ақ, оқи отырыңыз